Phòng chống cháy nổ nhà xưởng: Nguyên nhân, biện pháp

Nguy cơ cháy nổ luôn tiềm ẩn và có thể gây hậu quả nghiêm trọng trong môi trường sản xuất công nghiệp. Chính vì thế, việc thực hiện các biện pháp phòng chống cháy nổ nhà xưởng từ thiết kế, vận hành đến kiểm soát bụi là yếu tố then chốt để bảo vệ tài sản và tính mạng con người. Hiểu rõ các giải pháp kỹ thuật, quy định PCCC và kiểm soát môi trường làm việc sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng một nhà xưởng an toàn, hiệu quả và tuân thủ chuẩn mực pháp luật.

Các nguyên nhân phổ biến gây cháy nổ nhà xưởng

Trong môi trường sản xuất, một sự cố nhỏ cũng có thể trở thành mồi lửa cho cả dây chuyền vận hành. Vì vậy, khi triển khai các biện pháp phòng chống cháy nổ nhà xưởng, việc hiểu rõ các nguồn dễ gây cháy nổ luôn là bước nền quan trọng trước khi tính đến những giải pháp nâng cao như tối ưu thiết kế, siết lại quy trình an toàn hay lắp đặt thiết bị hỗ trợ. 

Dưới đây là một số nguyên nhân thường dẫn đến cháy nổ trong nhà xưởng:

Sự cố hệ thống điện và quá tải thiết bị

Nguồn điện luôn hiện diện trong mọi xưởng sản xuất, nên bất kỳ trục trặc nào ở khu vực này đều tiềm ẩn nguy cơ lớn. Dây dẫn xuống cấp, bảng điện không được kiểm tra định kỳ, hay việc cắm nhiều thiết bị vào cùng một đường tải có thể làm nhiệt độ tăng lên đột ngột. Chỉ cần một điểm chập nhỏ là tia lửa có thể xuất hiện và gặp đúng vật liệu dễ cháy.

Hệ thống điện bị quá tải còn gây hiện tượng nóng dây, nứt lớp cách điện, tạo điều kiện cho hồ quang điện hình thành. Những nhà xưởng vận hành máy công suất lớn càng cần kiểm soát vấn đề này kỹ lưỡng để tránh tai nạn.

Máy móc phát sinh nhiệt, tia lửa trong quá trình vận hành

Máy móc khi vận hành liên tục sẽ sinh nhiệt. Khi lớp bôi trơn bị thiếu, khi bộ phận làm mát hoạt động kém, hoặc khi máy chạy quá công suất, nhiệt lượng tích tụ có thể đạt đến mức gây cháy. Một số thiết bị cơ khí còn tạo ra tia lửa trong lúc cắt gọt, mài mòn, rất dễ bén vào vật liệu xung quanh.

Những khu vực có nhiều gỗ vụn, giấy, vải hoặc bụi công nghiệp luôn là nơi cần hạn chế tối đa các nguồn nhiệt bất thường. Chỉ cần một mảnh kim loại bắn ra trong lúc vận hành cũng tạo thành rủi ro.

Hóa chất dễ cháy và quy trình lưu trữ, vận chuyển kém an toàn

Các loại dung môi, sơn, khí nén hoặc hóa chất phục vụ sản xuất thường có điểm cháy thấp. Khi bảo quản trong môi trường không phù hợp hoặc để gần nguồn nhiệt, các thùng chứa có thể bị tăng áp và phát nổ. Ngoài ra, đường ống và van dẫn hóa chất nếu bị rò rỉ sẽ tạo ra hơi dễ cháy lan khắp không gian xưởng.

Một quy trình lưu trữ thiếu kiểm soát có thể khiến hóa chất phản ứng với không khí, với ánh nắng, thậm chí với vật liệu xung quanh. Đó là lý do các khu vực chứa hóa chất cần tách biệt và có biển báo rõ ràng.

Bụi sản xuất tích tụ gây cháy nổ âm ỉ

Nhiều nhà xưởng xem nhẹ yếu tố bụi, dù đây là một trong những nguyên nhân khó phát hiện nhất. Bụi gỗ, bụi nhựa, bụi kim loại, khi tụ lại thành lớp dày có thể bắt lửa ở mức nhiệt rất thấp. Đáng chú ý là bụi lơ lửng trong không khí có khả năng bùng cháy mạnh hơn vì chúng phân tán và tiếp xúc nhiều với oxy.

Xưởng gỗ là ví dụ điển hình. Khi bụi bám đầy trên quạt thông gió, motor, ổ cắm hoặc trên các khay máy chạy nhiệt, nguy cơ cháy âm ỉ luôn hiện hữu. Giải pháp hút bụi công nghiệp đúng tiêu chuẩn sẽ giúp giảm lượng bụi tích tụ và hạn chế điểm phát lửa tiềm ẩn.

Ý thức và thao tác bất cẩn của người lao động

Mỗi công nhân đều đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và phòng chống cháy nổ nhà xưởng. Hành vi như hút thuốc ở khu vực cấm, để vật liệu dễ cháy gần nguồn nhiệt, hay vận hành máy móc mà không kiểm tra kỹ đều có thể gây ra sự cố nghiêm trọng. Nhiều tai nạn phát sinh từ thói quen chủ quan như quên tắt thiết bị, không dọn dẹp khu vực làm việc, hoặc bỏ qua cảnh báo bất thường.

Những nhà xưởng áp dụng quy trình đào tạo bài bản và giám sát liên tục thường kiểm soát được nhóm nguy cơ này hiệu quả hơn, góp phần nâng cao an toàn chung.

Thiết kế nhà xưởng không đảm bảo tiêu chuẩn thoát hiểm và PCCC

năng xử lý khi sự cố xảy ra. Khu vực sản xuất đặt quá gần khu chứa vật liệu dễ cháy, lối thoát hiểm bị che chắn, hoặc hệ thống thông gió không đảm bảo đều là những yếu tố làm đám cháy lan nhanh hơn.

Vì thế, việc xây dựng theo đúng tiêu chuẩn PCCC giúp kiểm soát nguồn nhiệt, phân tách khu vực có nguy cơ cao và tạo điều kiện cho công nhân thoát ra an toàn khi xảy ra cháy. Thiết kế ban đầu sai lệch sẽ khiến mọi biện pháp xử lý trở nên chậm trễ và kém hiệu quả.

Các tiêu chuẩn và quy định PCCC cần tuân thủ

Trước khi triển khai các biện pháp kỹ thuật hay quản lý trong nhà xưởng, doanh nghiệp cần nắm rõ các tiêu chuẩn và quy định về phòng cháy chữa cháy (PCCC). Những quy định này là cơ sở pháp lý để thiết kế, vận hành và duy trì hệ thống an toàn, đồng thời giúp hạn chế rủi ro cháy nổ. Tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn PCCC cũng đảm bảo nhà xưởng hoạt động an toàn và bền vững.

Tiêu chuẩn PCCC chung cho mọi loại hình nhà xưởng

Theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP, tất cả nhà xưởng đang hoạt động đều phải đáp ứng những yêu cầu cơ bản sau:

• Nhà xưởng cần có nội quy, biển báo, biển cấm và sơ đồ thoát nạn đúng với quy chuẩn hiện hành. Những dấu hiệu trực quan này giúp người lao động hiểu rõ vị trí an toàn và định hướng khi có sự cố.
• Lực lượng PCCC cơ sở phải được thành lập với số lượng phù hợp từng quy mô nhân sự và được huấn luyện nghiệp vụ. Mục tiêu là đảm bảo có người xử lý tại chỗ trong thời gian ngắn nhất.
• Phương án chữa cháy phải được lập và phê duyệt bởi cơ quan có thẩm quyền. Mỗi phương án cần mô tả rõ phương tiện, hướng thoát hiểm và cách phối hợp khi xảy ra sự cố.
• Hệ thống điện, thiết bị sinh nhiệt, thiết bị sử dụng nguồn lửa phải đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và được lắp đặt đúng quy định. Các nguy cơ như chập điện, phóng tia lửa hay quá tải cần được kiểm soát chặt chẽ.
• Nhà xưởng phải có hệ thống báo cháy, chữa cháy, giao thông phục vụ chữa cháy, liên lạc, cấp nước và phương tiện cứu người theo đúng tiêu chuẩn kiểm định.
• Với những cơ sở thuộc diện thẩm duyệt thiết kế PCCC, cần có giấy chứng nhận thẩm duyệt và văn bản nghiệm thu PCCC trước khi đưa công trình vào vận hành.

Quy định về kết cấu công trình, vật liệu và giải pháp chống cháy

Tiêu chuẩn kỹ thuật về xây dựng nhà xưởng luôn yêu cầu lựa chọn vật liệu và thiết kế kết cấu sao cho nâng cao khả năng phòng chống cháy nổ nhà xưởng, đồng thời đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về PCCC.

• Kết cấu chịu lực phải đạt bậc chịu lửa phù hợp tính chất hoạt động của nhà xưởng. Những khu vực chứa hóa chất, vật liệu dễ cháy hoặc khu sản xuất đặc thù cần yêu cầu chống cháy cao hơn.
• Giải pháp ngăn cháy lan cần được thiết kế ngay từ đầu bằng vách ngăn, cửa chống cháy hoặc khoang ngăn cháy đúng quy định. Đây là yếu tố quan trọng để khoanh vùng đám cháy.
• Vật liệu mái, tường và kết cấu chính nên sử dụng loại có khả năng chịu nhiệt tốt, hạn chế sinh khói độc và có mức an toàn cao khi tiếp xúc với nhiệt.
• Nhà xưởng cần có thông gió, thoát khói đúng chuẩn để giảm tích tụ khí nóng và khí độc khi xảy ra cháy. Các giải pháp tự nhiên như tôn lấy sáng hoặc cửa thoát khói cũng được áp dụng tùy thiết kế.
• Vị trí cửa thoát hiểm phải thuận tiện, đủ số lượng và được bố trí theo lưu lượng người lao động của từng khu vực.

Quy định về thiết kế, thẩm duyệt, nghiệm thu PCCC

Khi lập dự án hoặc xây dựng mới nhà xưởng, quy định PCCC bắt buộc phải được đưa vào ngay từ giai đoạn thiết kế. Cụ thể là:

• Địa điểm xây dựng phải đảm bảo khoảng cách an toàn đối với công trình xung quanh để giảm nguy cơ cháy lan.
• Hệ thống điện, chống sét, chống nổ và công nghệ sản xuất phải được bố trí theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc này giúp giảm thiểu rủi ro xuất phát từ thiết bị vận hành.
• Thiết kế lối thoát nạn, ánh sáng chỉ dẫn, hệ thống thông gió và phương tiện cứu người đều phải đảm bảo khả năng thoát hiểm nhanh và an toàn.
• Nhà xưởng có khối tích từ 3000 m³ trở lên phải nộp hồ sơ thẩm duyệt thiết kế PCCC và tiến hành nghiệm thu sau khi hoàn thiện. Hồ sơ gồm văn bản xin ý kiến, giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất, tài liệu thiết kế và chứng nhận năng lực đơn vị thiết kế.
• Hệ thống giao thông cho xe chữa cháy, bãi đỗ, họng nước và khu vực thao tác phải được bố trí rõ ràng để lực lượng chuyên nghiệp có thể tiếp cận khi cần thiết.

Quy định về vận hành, bảo trì và kiểm định PCCC định kỳ

Dù công trình đã được nghiệm thu, công tác quản lý và bảo trì vẫn là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả phòng chống cháy nổ nhà xưởng. Các thiết bị PCCC cần được kiểm tra định kỳ nhằm tránh xuống cấp âm thầm, đồng thời duy trì khả năng vận hành tối ưu. Khi quy trình vận hành và giám sát được thực hiện nghiêm túc, doanh nghiệp mới giữ vững mức an toàn ổn định cho toàn bộ nhà xưởng.

• Doanh nghiệp phải duy trì hoạt động của đội PCCC cơ sở, tổ chức huấn luyện định kỳ và diễn tập để rèn kỹ năng xử lý thực tế.
• Thiết bị PCCC như bình chữa cháy, họng nước, hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động phải được kiểm tra thường xuyên. Mọi hư hỏng phải được khắc phục kịp thời để tránh gián đoạn khi xảy ra sự cố.
• Nội quy PCCC và biển cấm phải được niêm yết rõ ràng tại nơi có nguy cơ cao như kho chứa hàng, khu sản xuất hoặc khu vực sử dụng nhiệt.
• Các hành vi sử dụng nguồn nhiệt, nguồn lửa không đúng quy định phải được kiểm soát nghiêm ngặt. Bất kỳ sai phạm nào cũng phải nhắc nhở và chấn chỉnh ngay.
• Hồ sơ quản lý PCCC cần được cập nhật đầy đủ để phục vụ kiểm định định kỳ và chứng minh tính tuân thủ của nhà xưởng.

Các biện pháp phòng chống cháy nổ nhà xưởng

Để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản, các doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Phòng chống cháy nổ nhà xưởng hiệu quả xuất phát từ việc kết hợp kỹ thuật, quản lý và kiểm soát môi trường làm việc.

Biện pháp kỹ thuật

• Hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động: Lắp đặt cảm biến khói, nhiệt và hệ thống báo động âm thanh ánh sáng giúp phát hiện sớm nguy cơ cháy nổ. Hệ thống phun nước tự động, bình chữa cháy đặt tại các vị trí chiến lược tạo điều kiện ứng phó nhanh chóng, hạn chế lửa lan rộng.
• Cửa chống cháy và lối thoát hiểm: Cửa chống cháy chịu nhiệt giúp ngăn khói và lửa lan sang các khu vực khác, đồng thời đảm bảo lối thoát hiểm an toàn cho công nhân. Vị trí cửa cần được bố trí hợp lý theo lưu lượng lao động, đảm bảo khả năng sơ tán hiệu quả khi có sự cố.
• Vật liệu xây dựng chống cháy: Chọn vật liệu tường, mái, sàn và kết cấu chịu nhiệt tốt, giảm sinh khói độc, hạn chế nguy cơ lan lửa. Khu vực chứa hóa chất, vật liệu dễ cháy cần thiết kế chống cháy cao hơn, tuân thủ tiêu chuẩn xây dựng an toàn.
• Thiết kế thông gió, tản nhiệt hiệu quả: Hệ thống thông gió giúp giảm tích tụ nhiệt và khí dễ cháy, đồng thời hỗ trợ thoát khói khi xảy ra hỏa hoạn. Giải pháp tản nhiệt tự nhiên hoặc cơ học cần được cân nhắc phù hợp với loại hình sản xuất và diện tích nhà xưởng.

Biện pháp quản lý

• Quy trình vận hành máy móc an toàn: Kiểm tra định kỳ thiết bị, đảm bảo dây dẫn, motor và máy móc hoạt động ổn định, tránh quá nhiệt hoặc phát sinh tia lửa. Nhân viên cần tuân thủ hướng dẫn vận hành và không đặt vật liệu dễ cháy gần nguồn nhiệt.
• Lưu trữ hóa chất đúng tiêu chuẩn: Hóa chất cần bảo quản trong thùng chứa có nhãn mác rõ ràng, đặt tại khu vực thông thoáng, xa nguồn nhiệt và các vật liệu dễ bắt lửa. Việc phân loại, kiểm soát lượng hóa chất tồn kho giúp giảm thiểu nguy cơ xảy ra cháy nổ.
• Diễn tập PCCC định kỳ cho toàn bộ công nhân: Tổ chức huấn luyện và diễn tập phòng cháy chữa cháy cho toàn bộ công nhân giúp nâng cao kỹ năng phản ứng, xử lý tình huống khẩn cấp. Thực hành đều đặn giúp mọi người nắm vững lối thoát hiểm, sử dụng bình chữa cháy và phối hợp kịp thời khi có sự cố.

Biện pháp kiểm soát bụi

Bụi gỗ, bụi kim loại, bụi sơn khi tích tụ tạo thành lớp dễ bắt lửa. Các yếu tố như ma sát, tĩnh điện hoặc phản ứng hóa học có thể khiến bụi bùng cháy mạnh, đặc biệt khi lơ lửng trong không khí.

Trang bị hệ thống hút bụi giúp giảm lượng bụi tích tụ, kiểm soát nhiệt độ và khí dễ cháy trong môi trường sản xuất. Giải pháp này bảo vệ thiết bị, duy trì hiệu suất máy móc, đồng thời kéo dài tuổi thọ công trình.

Kiểm soát bụi mang lại hiệu quả đa chiều như giảm nhiệt độ, giảm lớp bụi tích tụ, hạn chế khí dễ cháy, bảo vệ thiết bị và tạo môi trường làm việc an toàn. Đây là một phần quan trọng trong chiến lược phòng chống cháy nổ nhà xưởng toàn diện.

Hệ thống hút bụi nhà xưởng – Giải pháp để ngăn chặn cháy nổ

Bụi gỗ, bụi kim loại, bụi sơn hay các hạt vật liệu nhẹ khi tích tụ thành lớp dày trên máy móc, trần, sàn hoặc lơ lửng trong không khí đều có khả năng bắt lửa ở mức nhiệt thấp. Một tia lửa nhỏ, ma sát hoặc tĩnh điện có thể kích hoạt sự bùng cháy, gây nguy hiểm cho cả nhà xưởng. Chính vì vậy, hệ thống hút bụi công nghiệp trở thành giải pháp thiết yếu trong phòng chống cháy nổ nhà xưởng.

Hệ thống hút bụi giúp loại bỏ bụi tích tụ ngay từ nguồn phát sinh, giảm lượng bụi trong không khí và hạn chế các điểm nguy cơ cháy tiềm ẩn. Khi bụi được kiểm soát, nhiệt độ trong khu vực làm việc cũng ổn định hơn, khí dễ cháy giảm đi đáng kể, tạo môi trường an toàn cho nhân viên và thiết bị. Đồng thời, thiết bị sản xuất ít bị bám bụi, kéo dài tuổi thọ máy và duy trì hiệu suất hoạt động.

Hệ thống hút bụi bao gồm các bộ phận như quạt hút, ống dẫn, lọc bụi và thùng chứa. Bụi được hút trực tiếp tại các điểm sinh bụi, vận chuyển qua ống dẫn đến bộ lọc, nơi bụi được giữ lại và không khí sạch thải ra môi trường. Thiết kế này giúp giảm tối đa nguy cơ bụi tích tụ trên máy móc, trần, sàn và các khu vực khó quan sát.

Lợi ích của việc lắp đặt hệ thống hút bụi trong phòng chống cháy nổ nhà xưởng:

• Giảm nhiệt độ và bụi tích tụ. Hạn chế điểm nóng, giảm nguy cơ bùng cháy do nhiệt từ máy móc hoặc điện.
• Kiểm soát khí dễ cháy. Loại bỏ bụi lơ lửng, giảm khả năng tiếp xúc với oxy và nguồn lửa.
• Bảo vệ thiết bị và nâng cao tuổi thọ máy. Giảm mài mòn, tránh tắc nghẽn và hư hỏng động cơ.
• Tạo môi trường làm việc sạch sẽ, giảm nguy cơ tai nạn cháy nổ và các bệnh hô hấp cho công nhân.

Kết

Muốn đảm bảo phòng chống cháy nổ nhà xưởng hiệu quả, việc đầu tư hệ thống hút bụi công nghiệp, kiểm soát nhiệt độ và khí dễ cháy, đồng thời áp dụng quy trình vận hành an toàn là vô cùng cần thiết. Lê Gia Phát cung cấp dịch vụ thi công trọn gói hệ thống hút bụi công nghiệp, giúp giảm thiểu nguy cơ cháy nổ, bảo vệ thiết bị và duy trì môi trường làm việc sạch sẽ, an toàn. Liên hệ với LGP ngay hôm nay để được tư vấn giải pháp tối ưu cho nhà xưởng của bạn.